Veluwe 75 jaar tolvrij

Tol opgeheven onder luid getoeter

ERMELO – Het is precies 75 jaar geleden dat de gemeenteraad van Ermelo besloot de tol bij Staverden op te heffen. Een besluit waar weinig mensen om treurden. Op zaterdag 31 december 1938 scheurde burgemeester H.H. Martens de laatste bon uit het boekje van de tolgaarder en verklaarde de tol daarna officieel opgeheven.

Burgemeester en Wethouders van de gemeente Ermelo en de besturen ' der vereenigingen voor vreemdelingenverkeer uit Ermelo, Elspeet en Vierhouten' verzamelden zich om een uur of vier in hotel De Zwarte Boer. Van daaruit reden ze per auto naar de tol in Staverden. Zij werden gevolgd door een grote stoet auto's met inwoners uit de gemeente Ermelo. Nadat deze groep automobilisten onder aanhoudend claxonneren de tol gepasseerd was verklaarde de burgemeester de tol bij Staverden officieel opgeheven.
De burgemeester beschreef de geschiedenis van de bijna tachtigjarige tol en sprak de hoop uit dat de opheffing bevorderlijk zou zijn voor het reeds drukke vreemdelingenverkeer in deze 'schoone omgeving'. Hij wees er vervolgens op dat de gemeente Ermelo uit financiële overwegingen geschroomd had deze tol op te heffen. Echter de opbrengst van de tol liep van 3700 gulden in 1931 terug tot 1500 gulden in 1936. Dit kwam mede door de actie van de toenmalige kasteelheer F.B. s'Jacob, oud-burgemeester van Rotterdam. Hij liet een grindweg op zijn landgoed aanleggen zodat hij niet steeds de tol, die op gemeentegrond lag, zou moeten passeren. De gemeente verblikte en verbloosde niet van deze actie, waardoor s'Jacob deze weg ook voor particulieren openstelde. Onder andere alle streekbewoners en autobusondernemingen maakten hiervan dankbaar gebruik. Maar de toeristen die zomers de Veluwe bevolkten wisten dit natuurlijk niet en moesten wel tol betalen. De heer H.Th. s'Jacob sprak als een der voornaamste belanghebbenden, de heer Filippo sprak namens de VVV Ermelo en de heer Van Sloten sprak namens de VVV Elspeet. Vervolgens werden met enig vertoon van dramatiek de beide tolbomen uit hun houders gelicht.
Hoewel het voor de meeste aanwezigen een feestelijke gebeurtenis was, had de tolgaarder Hendrikus Stoffer op zijn woning de vlag halfstok gehangen.

Het opheffen van de tol bij Staverden werd uitgebreid beschreven in de landelijke pers. Waar de meeste kranten kopten 'De Veluwe Tolvrij!' en 'Tol bij Staverden opgeheven' kopte De Telegraaf, toen nog helemaal niet zo'n sensatiekrant op 1 januari 1939 toch wat meer sensationeel 'Tol van Staverden gaf met 1938 den Geest. Een feestelijke gebeurtenis.'
Het was blijkbaar dusdanig bijzonder dat zelfs de kranten die in Nederlands Indië en Indonesië uitkwamen, zoals De indische Courant en De Sumatra Post, er over schreven!

Toeristen laten Ermelo links liggen

De Staverdense tol werd in 1860 gebouwd, tegelijk met de tol nabij De Haspel (waar nu ongeveer De Ark ligt) en de tol Meerhoeve. Tachtig jaar later, 1 januari 1940 werd ook de laatste tol in de gemeente Ermelo opgeheven. Deze opheffing van de tol, op de weg Nunspeet – Elspeet maakte de Noord-Veluwe definitief tolvrij. Dat de toeristen last hadden van de tollen in de gemeente Ermelo bleek uit veelvuldig schrijven van de VVV's. Het sociaal-democratisch dagblad ZaansVolksblad schreef in december 1939 een pittig artikel over de frustratie die de toeristen hadden tegen de tol. De toeristen zouden liever omrijden omdat 'zij nu eenmaal een (volkomen verklaarbare) ingekankerde hekel hebben aan alles, dat ook maar enigszins naar tolheffing zweemt. Wie bijvoorbeeld van Nunspeet naar het Uddelermeer ging. moest voor heen- en terugreis samen tachtig cent neertellen. Er zijn tal van gevallen bekend van autorijders, die liever een grote omvang maakten die hun aan benzine méér kostte — dat kwam er niet op aan — dan anno negentienhonderd-zoveel nog te offeren aan een verouderde en verfoeide instelling. De hotelhouders op de Veluwe weten daarvan mee te praten. Er is er niet één, die niet over brieven beschikt, waarin vroegere gasten schreven: de Veluwe is mooi en de hotels zijn puik, allemaal goed en wel, maar zolang die tollen niet verdwenen zijn, ziet u mij niet terug.' Vervolgens wijdde de journalist nogal uit over het financiële aspect. 'De gemeente Ermelo gaat er niet op achteruit, zoals burgemeester Martens in zijn toespraak memoreerde, maar spint er garen bij. Door de opheffing van de tol kan de gemeente immers aanspraak maken op het reglementair vastgestelde onderhoudssubsidie uit het provinciaal wegenfonds. En men kan nu ook maatregelen nemen tot verbetering van het wegdek, want de reconstructie van de weg Nunspeet - Elspeet heeft moeten wachten, tot de tol is opgeruimd.' Het artikel eindigt met 'Op de eerste Januari van het nieuwe jaar is Gelderland 'vrij'. Men behoeft zich er niet meer te ergeren. De laatste tol verdwijnt — men zal voor deze dode de vlag niet halfstok, maar lustig in top hijsen!'