Staverden krijgt status beschermd dorpsgezicht

Landgoed met zeer hoge stedebouwkundige waarde

ERMELO - De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verleent landgoed Staverden de status van beschermd dorpsgezicht. ,,Staverden is een van de mooiste landgoederen in Nederland. Het is een sterk samenhangend geheel als 'kasteelnederzetting' met een oorsprong in de 13de eeuw. De bebouwing en verdere ruimtelijke opbouw en inrichting hebben een duidelijk 19de-eeuws en vroeg 20ste-eeuws karakter."

Zo luidt de verklaring om Staverden deze status toe te kennen. Het beschermd gezicht bestaat uit drie deelgebieden. De eerste is het middendeel wat de oudste kern met het aan de Staverdensche beek gelegen kasteel Staverden en de daarbij horende tuinen omvat. Daar hoort ook de dichtbij gelegen 19de-eeuwse bebouwing bij, waaronder de kerk, het voormalige tolhuis en enkele woningen. Het tweede is het zuidelijke deel, een relatief smalle strook gronden aan de Staverdensche beek, met enkele (voormalige) boerderijen, en een natuurgebied. Tot slot is het noordelijke deel dat bestaat uit een vroeg 20ste-eeuws ontginningsgebied met twee boerderijen, de Frederik Bernhardhoeve en de Stavohoeve.

'Boeren zijn vertrekpunt'

De familie Overeem, die al decennia lang op Staverden woont en daar het bezoekerscentrum beheert, reageert enthousiast. ,,Dat is toch geweldig als men dat over je woonplaats zegt," meldt Bastiaan Overeem. ,,Het is nu de uitdaging om gezamenlijk dit beschermde dorpsgezicht levend te (be)houden. De betrokken partijen zijn aan zet en moeten initiatief nemen. In mijn optiek zijn de boeren het vertrekpunt voor een levend landschap. Hier ligt een grote uitdaging in de nabije toekomst. Om de bezoeker blijvend te verrassen is het verder uitbouwen van een gevarieerd recreatief aanbod wenselijk."

Ruim 400 beschermde dorps- en stadsgezichten

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de minister van Infrastructuur en Milieu zijn bevoegd om gezamenlijk beschermde stads- en dorpsgezichten aan te wijzen. Het rechtsgevolg van de aanwijzing is dat de gemeenteraad ter bescherming van een stads- of dorpsgezicht een bestemmingsplan vast moet stellen. In die zin kan de aanwijzing ook een stimulans betekenen voor een te voeren ruimtelijk kwaliteitsbeleid.
In totaal zijn er in Nederland meer dan 400 beschermde stads- en dorpsgezichten met een geschiedenis die teruggaat tot vóór het jaar 1850. Het beschermd gezicht Staverden is van zeer hoge cultuurhistorische waarde. De ruimtelijke inrichting, maar ook de bebouwing is gaaf bewaard gebleven. Hierdoor is de ontwikkelingsgeschiedenis - met enerzijds voor de regio (Veluwe) karakteristieke aspecten en anderzijds met voor heel Nederland juist bijzondere facetten - nog zeer goed te zien.Omdat ook vandaag de dag nog de grote samenhang van verschillende functies (landgoed, land-, bosbouw, watermolen, woonfunctie) nog zichtbaar zijn is Staverden van zeer hoge stedenbouwkundige waarde. Qua ruimtelijke opbouw van dit gebied is er een afwisseling van bossen, akkers en weiden, wegenpatroon, lanenstelsels en beken. In de rapportage benoemt men dit kleine stadje dan ook een bijzonder type nederzetting wat voor Nederland een zeer zeldzaam geheel is.