Museum Het Pakhuis pakt kleurrijk uit met plattelandsverhalen

Boerenzakdoek als bron van herinnering

ERMELO – In Museum Het Pakhuis is donderdag een nieuwe tentoonstelling geopend die volledig in het teken staat van het alledaagse gebruiksvoorwerp; de boerenzakdoek. De opening kreeg een bijzonder karakter: de jonge Fienna en Aïden arriveerden in stijl met paard en wagen, mogelijk gemaakt door Eibert Kuiper en Dick Besselsen. Een knipoog naar het landelijke verleden. 

Fienna en Aïden, voorzien van boerenzakdoek openden de expositie, die de nadruk legt op tradities, rituelen en de betekenis van dit eenvoudige stukje stof. Zo maakt het museum een knipoog naar het landelijke verleden waaruit de boerenzakdoek is voortgekomen. Wat ooit een praktische zakdoek was, gebruikt tegen zon, zweet en stof, kent nu een lange historie. Die geschiedenis werd extra belichaamd door de aanwezigheid van Fred Snip en Sara Kalis. Beiden zijn grote verzamelaars van de rode zakdoek. Fred Snip raakte een aantal jaren geleden min of meer per toeval geïnspireerd door dit gebruiksvoorwerp. Hem werd gevraagd een lezing te geven op een school, en hij zei direct ja, zonder nog precies te weten waarover hij zou spreken. Hij besloot zijn verhaal te wijden aan die rode zakdoek, en aan de herinneringen die ermee verbonden zijn. Want vroeger ging hij als kind eieren zoeken in de weilanden. ,,En van zo'n zakdoek maakte je eenvoudig een draagzak om de eieren in mee te nemen,”

Van gebruiksvoorwerp tot symbool

De tentoonstelling laat zien hoe de boerenzakdoek uitgroeide tot een drager van herinneringen en identiteit, en zelfs een rol speelt in hedendaagse mode en maatschappelijke expressie. Volgens Natalie Overkamp, directeur van het museum, is juist die gelaagdheid kenmerkend voor immaterieel erfgoed. Niet het object zelf staat centraal, maar de verhalen en betekenissen die eraan worden toegekend. ,,Erfgoed zit niet alleen in vitrines, maar vooral in mensen,” zei ze tijdens de opening.

Impuls door provinciale subsidie

De tentoonstelling markeert ook de start van een koerswijziging. Met steun van de Provincie Gelderland heeft het museum zeer recent een omvangrijke subsidie ontvangen voor het project ‘De Veluwe Vertelt’. Dit initiatief richt zich op het vastleggen en doorgeven van verhalen van het Veluwse platteland. Met deze financiële impuls wil het museum zich ook nadrukkelijker ontwikkelen tot een plek waar immaterieel erfgoed wordt verzameld, gedeeld en beleefd. De boerenzakdoek-tentoonstelling geldt daarbij als eerste concrete uitwerking van deze ambitie. Door actief verhalen, foto’s en herinneringen van inwoners te verzamelen, ontstaat een levend archief dat voortdurend in beweging is.

Herinneringen

,,En immaterieel erfgoed is niet statisch. Gewoonten veranderen, betekenissen verschuiven,” aldus Overkamp. ,,Nieuwe generaties geven er hun eigen invulling aan. Tradities verdwijnen niet, ze veranderen van vorm. Zo kan een zakdoek verbinden, maar ook zichtbaar maken waar het schuurt. Wat ooit een praktisch gebruiksvoorwerp was, werd later ook een symbool van identiteit of protest.” Het zijn de verhalen die eraan verbonden zijn. Zonder die verhalen blijft een zakdoek slechts een stuk stof. ,,Toen we de zakdoeken in ontvangst namen, werd dat ook duidelijk: voor velen was het geen object, maar een bron van herinneringen.” De toekomst van erfgoed ligt volgens Overkamp daarom niet alleen in bewaren, maar vooral in blijven gebruiken en in het steeds opnieuw betekenis geven. ,,Of zoals iemand het treffend zei: de boerenzakdoek laat zien dat erfgoed niet iets van vroeger is, maar iets dat met ons meebeweegt. Voor de één staat de zakdoek voor herinnering. Voor de ander voor strijd.” In de tentoonstelling wordt dan ook niet alleen uitgelicht wat de zakdoek was, maar ook: wat wordt hij?

Verhalenfestival

De grote respons op een eerdere oproep bevestigde volgens het museum dat het onderwerp leeft. ,,De zakdoeken stroomden binnen, maar vooral de verhalen die erbij horen maakten indruk,” aldus de organisatie. Die lijn wordt doorgezet. Op 11 april organiseert het museum een Verhalenfestival met vrije toegang, waarbij bezoekers worden uitgenodigd hun eigen herinneringen aan het plattelandsleven te delen. De tentoonstelling is te bezoeken in Museum Het Pakhuis en vormt volgens het museum “slechts het begin van een groter verhaal”.

• Vorige
• Volgende