Voor Oude Meul en Zonneweide is het te laat

ERMELO – De gemeente Ermelo gaat twintig karakteristieke gebouwen en objecten laten onderzoeken op hun cultuurhistorische waarde. Daarmee wordt een volgende stap gezet in de actualisatie van het gemeentelijke monumentenregister. Voor het onderzoek, dat wordt uitgevoerd door het Gelders Genootschap, is 26.375 euro beschikbaar. Maar terwijl de gemeente werk maakt van een betere bescherming van het erfgoed, zijn enkele historische gebouwen inmiddels verdwenen of dreigen ze te verdwijnen.

De laatste grootschalige aanwijzing van gemeentelijke monumenten in Ermelo vond rond de eeuwwisseling plaats. Sindsdien is het nodige veranderd. Om waardevolle gebouwen en objecten ook voor toekomstige generaties te behouden, wil de gemeente het monumentenregister actualiseren. Daarbij speelt ook de Omgevingswet een rol, die vraagt om een zorgvuldige omgang met cultureel erfgoed. De aanzet voor de nieuwe inventarisatie kwam vanuit de samenleving. Een werkgroep, bestaande uit inwoners en vertegenwoordigers van de Vereniging Historisch Ermeloo (VHE), bracht maar liefst 103 waardevolle objecten in kaart. Na een ambtelijke controle, onder meer op lopende ruimtelijke procedures, is daaruit een selectie van twintig objecten gemaakt. Het Gelders Genootschap gaat de twintig locaties onderzoeken. De deskundigen zullen de gebouwen ter plaatse bekijken en voor ieder object een zogenoemde redengevende beschrijving opstellen. Daarin worden de historische, architectonische en andere monumentale waarden vastgelegd. Het mooie aan deze lijst is dat er niet alleen woningen op staan, ook drie historische transformatorhuisjes staan op de lijst. Daarnaast verdient het kerkgebouw De Goede Herder van de Rooms Katholieke Parochie, de schaapskooi op Nieuw Groevenbeek en het hertenkamp op zorgpark 's Heeren Loo zeker een monumentale status.

Niet automatisch een monument

De selectie van twintig objecten betekent overigens niet dat deze gebouwen ook daadwerkelijk een monumentenstatus krijgen. Het onderzoek moet eerst duidelijk maken welke cultuurhistorische waarden aanwezig zijn en in hoeverre bescherming gerechtvaardigd is. De onderzoeksrapporten vormen vervolgens de basis voor gesprekken met de eigenaren en voor een eventueel vervolgtraject. Uiteindelijk moeten het college en de Adviescommissie zich over de mogelijke aanwijzing buigen. Na instemming met het voorstel worden de twintig eigenaren per brief geïnformeerd over het aangekondigde veldonderzoek.

Helaas

Dat het actualiseren van het monumentenregister niet zonder gevolgen is voor gebouwen die nog niet zijn beschermd, bleek bij de historische Oude Meul uit 1885. De molen stond op de oorspronkelijke inventarisatielijst van ruim honderd objecten, maar komt niet terug in de selectie van twintig gebouwen die nu worden onderzocht. De reden is dat er al een bouwplan in procedure was. Bovendien is inmiddels een vergunning afgegeven voor sloop en nieuwbouw. Daardoor kan de gemeente de voorgenomen monumentenbescherming niet meer op dezelfde manier inzetten.

Paviljoen Zonneweide verdwenen

De Oude Meul is niet het enige voorbeeld waarbij bescherming mogelijk te laat komt. Ook het historische paviljoen Zonneweide op het terrein van Veldwijk is inmiddels verdwenen. Het gebouw werd in 1954 geopend door koningin Juliana, maar is afgelopen zomer gesloopt. Het zijn voorbeelden die de kwetsbaarheid van het lokale erfgoed onderstrepen. Een gebouw kan historisch of architectonisch waardevol zijn, maar zolang het niet als monument is aangewezen, biedt die status geen bescherming. Ontwikkelingen en verleende vergunningen kunnen er bovendien toe leiden dat behoud niet meer mogelijk is.

Actueel

Met het onderzoek wil Ermelo een beter onderbouwd en actueel overzicht krijgen van gebouwen en objecten die bescherming verdienen. De betrokkenheid van inwoners en de Vereniging Historisch Ermeloo laat zien dat het initiatief niet alleen vanuit het gemeentehuis komt, maar ook voortkomt uit maatschappelijke belangstelling voor de geschiedenis van het dorp. De komende periode moet duidelijk worden welke van de twintig onderzochte objecten daadwerkelijk voor een gemeentelijke monumentenstatus in aanmerking komen. Daarmee krijgt Ermelo meer zicht op wat behouden moet blijven.

Voorkomen

De vraag blijft echter hoe kan worden voorkomen dat andere historische gebouwen verdwijnen voordat hun waarde officieel is vastgesteld. De gevallen van de Oude Meul en paviljoen Zonneweide maken duidelijk dat erfgoedbescherming niet alleen draait om inventariseren en onderzoeken, maar ook om tijdig handelen.

• Volgende