Voorzienigheid smeedde zorginstellingen aaneen

Leerzame wandeling over landgoed 's Heeren Loo

ERMELO – Dat 's Heeren Loo, Loozenoord en Groot-Emaus een aaneengesmeed geheel vormen, was geen toeval maar een gevolg van de voorzienigheid. Zo werd dat vroeger door veel mensen in Ermelo gezien. Namelijk precies op het moment dat de instelling voor 'idiooten' 's Heeren Loo te klein werd, kwam de grond van boerderij Loozenoord vrij, zodat de instelling kon worden uitgebreid. Ook het kasteel met grachtenstelsel van Groot Emaus kwam te koop precies op het moment dat de kinderwetten werden ingevoerd en directeur Fokko Kortlang de jeugd met verstandelijke beperking, veelal afkomstig uit achterstandswijken, wilde gaan opvangen. Zo ontstond een geheel aan zorginstellingen die allen gelegen zijn op een groot landgoed, waarvan al in 1632 een plattegrond bestond.

Maandagavond vertelde Hans van Dijk van de Oudheidkundige Vereniging Ermelo (OVE) tijdens een wandeling over het landgoed, meer over het ontstaan en de geschiedenis van 's Heeren Loo, aangevuld door informatie van Gert Schuurman van het Natuur- en MilieuPlatform Ermelo (NMP), dat zaterdag een presentatie hield in de Witte Heide aan de Kerklaan. Een gezelschap van 12 belangstellenden was op de wandeling afgekomen en luisterde geboeid naar de verhalen over vroeger.
Van Dijk vertelde dat er veel was veranderd sinds hij een klein jochie was en er tv mocht kijken in het oude doktershuis op 'de heuvel' nabij de vijver, waar het er zeer sereen en vormelijk toeging. ,,We zaten er in het donker naar dappere Dodo te kijken'', aldus Van Dijk. In 1891 kwam 's Heeren Loo van de grond voor de opvang van verstandelijk beperkten door giften van mensen van gereformeerde afkomst. Vanaf 1307 was er de kloosterorde van de Johanniters gevestigd tot aan de beeldenstorm. ,,Het was een rijke orde met vestigingen ook in Utrecht en Haarlem. De geschiedenis van deze Johanniters is in Ter Apel terug te vinden'', aldus Van Dijk. Tot circa 1580 heeft het klooster bestaan en daarna kwam het in handen van de Staten van de Veluwe. Die beheerden het tot 1735 en de inkomsten van de boerderijen op het landgoed vloeiden in de kas van de Veluwe. In 1735 werden de boerenerven verkocht aan de familie De Meester die er een landgoed van maakten.

Kist

In de gracht werd een kist met een altaar gevonden. ,,Die was er in de beeldenstorm verborgen door de Johanniters en werd daarna vergeten. Het altaar, dat bestaat uit hout en speksteen, is nu in het Rijksmuseum terecht gekomen in permanente bruikleen. Ondanks het feit dat het 150 jaar onder de grond heeft gelegen is het goed bewaard'', aldus Van Dijk. Bij het huis waar Fokko Kortlang een poosje heeft gewoond, staat een monument voor de Joodse bewoners die zijn weggehaald, in totaal 12 personen. Hun namen staan erin gegraveerd. Oorspronkelijk stond er een theekoepel over de gracht achter het huis. ,,Toen 's Heeren Loo werd gesticht probeerde men een gezin na te bootsen door er paviljoens te bouwen. Er was grote behoefte aan opvang van beperkten. Daarvoor zaten ze vaak vastgeketend in stallen. Sommigen werden gewoon met de varkens opgesloten.'' Later bleek deze vorm van opvang te duur en werden de paviljoens groter. Aan het hoofd stonden een 'vader' en een 'moeder'. Van Dijk en Schuurman wezen op de boom waar omheen gedanst werd door de jongelui. ,,Er zijn hier veel verkeringen tot stand gekomen.''
De straatnamen, zoals Witteland, Rodeland en de kampen, zijn historisch. Het Rode Land werd in 1632 al op de plattegrond genoemd. In 1934 stuitte men tijdens rioleringswerkzaamheden aan paviljoen 8 op de muren van de kloosterkapel. Van Dijk: ,,'s Heeren Loo was destijds een dorp op zich, het lag 3 kilometer van het dorp in grote eenzaamheid en werd gezien als een school voor 'idiooten'.
Ook de bomen op 's Heeren Loo – Loozenoord zijn bijzonder. Hier en daar staan bomen die uit 12 stammen bestaan en een grillig geheel vormen. Bijzonder ook zijn de 3 kornoeljes op stam die tegenover de vijver op het terrein waar recentelijk een van de grote paviljoens is gesloopt. ,,Gelukkig zijn ze gespaard, volgens een van tuinmannen die aan de instelling was verbonden, zijn ze zeldzaam. Meestal zijn kornoeljes in struikvorm maar deze staan op stam. De tuinman was helemaal lyrisch toen hij ze had ontdekt'', aldus Schuurman.
Wanneer het gezelschap weer bij het theehuis is gearriveerd is het donker geworden en wordt afscheid genomen. Interessant om te weten is dat een deel van 's Heeren Loo is opgenomen in een klompenpadwandeling met als rustpunt het theehuis. ,,Toch wil NMP ook nog een wandeling uitzetten over het landgoed met de geschiedenis van 's Heeren Loo'', vertelt Schuurman. Een goed idee, want hoewel er veel geschreven is over 's Heeren Loo is het veel leuker om het met eigen ogen te ontdekken tijdens een heerlijke wandeling over het schitterende landgoed.