Snoeien, lenen of lasten verhogen?

Het huishoudboekje van Ermelo in een notendop

ERMELO – Een grote spaarpot, een hoog ambitieniveau, bezuinigingen door het Rijk, tekorten in de komende jaren en een raad die steeds gefrustreerder raakt omdat het geen regie meer heeft in wat wel en niet zal worden uitgevoerd. Hoe zit dat nu precies? We vroegen het aan de scheidende wethouder van financiën Tom Nederveen en zijn steun en toeverlaat: teamleider financiën van de gemeente Ermelo, Bert van Beek.

Van Beek legt het op een simpele manier uit, aan de hand van een huishoudboekje van een gezin dat beschikt over een spaarbankrekening. Ze willen een nieuwe keuken en dat bedrag staat op de bank. Maar het wil ook een nieuwe badkamer. Van Beek: ,,Dan hebben ze twee opties: een keuze maken of de badkamer of de keuken of alle twee, maar dan moeten ze lenen en die lasten drukken op hun uitgaven zodat ze maandelijks minder kunnen uitgeven. In feite werkt het ook zo bij de gemeente: die kan keuzes maken of snoeien. De gemeente heeft ook nog een derde optie en dat is het inkomen verhogen ofwel de lastendruk verhogen voor de burger. Ermelo staat op de 41e plaats wat betreft de lastendruk in Nederland. Nummer 1 is de goedkoopste gemeente van Nederland. Het college heeft gezegd: een 100e plaats is ook acceptabel. De rioolbelasting bijvoorbeeld is nog niet kostendekkend.''

Maar dan komt ineens de werkgever in het gezin (lees gemeente) om de hoek kijken. Van Beek: ,,Het gaat slecht met het bedrijf (Rijk) en de man krijgt 10% minder salaris. Het gezin kan dus minder uitgeven per maand. Dat is precies wat nu met de gemeente Ermelo gebeurt. We hadden door degelijk beleid een grote spaarpot waar de afgelopen 4 jaar een deel van is gebruikt. We hebben berekend wat we daarvan apart moeten zetten om risico's te dekken en wat vrij te besteden is. Het resultaat was dat we 25 miljoen euro kunnen besteden. De raad heeft een deel hiervan bestemd voor onder andere het centrumplan, klimaatbeleid en sportaccommodaties. 6,2 miljoen uit die vrij besteedbare spaarpot kan thans nog bestemd worden. Omdat we een ambitieuze gemeente zijn willen we in totaal 30 miljoen investeren in de komende jaren en dit bedrag is dus verwerkt in de begroting. Vervolgens zegt de raad: maar we willen nog meer besteden. Voor het gemeentelijk verkeer – en vervoersplan (GVVP) bijvoorbeeld, waardoor 3,6 miljoen niet is gedekt. Daarin zal de raad dus keuzes moeten maken. Dit gaat dus over het spaarbankboekje.''

Huishoudboekje

,,Aan de andere kant hebben we het huishoudboekje. De gemeente geeft jaarlijks 65 miljoen uit aan de dagelijkse dingen. 60 % van dit geld komt van het Rijk, 20% uit de eigen belastingen en de rest uit bijzondere zaken zoals rente en subsidies. Het Rijk (de werkgever) komt nu 6 miljard te kort en heeft de gemeenten gezegd dat zij minder gaan krijgen. In 2013 is bekend geworden dat dit voor Ermelo om 2 miljoen minder gaat per jaar. Er is dus volgend jaar een gat van 2 miljoen. Dat betekent dat wij in 2015 structureel moeten gaan bezuinigen. We hadden al 1 miljoen aan nieuw beleid geboekt in de begroting, dat had het college met de raad afgesproken. Samen met die 2 miljoen aan Rijkskortingen moeten we dus volgend jaar 3 miljoen bezuinigen. Er moet dus volgend jaar iets gaan gebeuren. Een gemeente moet namelijk het eerste jaar een sluitende begroting hebben en een plan kunnen overleggen voor de jaren erna. Lukt dat niet dan wordt een gemeente onder preventief toezicht van de provincie gesteld. Dus moeten we orde op zaken stellen. De raad heeft aangegeven een nieuwe integrale afweging te willen maken in 2014. Dan komt er een nieuw raadsprogramma. We gaan dus om de tafel zitten met de nieuwe raad en die kan dan twee soorten keuzes maken:
1. Wat betreft de grote investeringen kan de raad afwegen wat willen we wel en wat willen niet. Kan het een tandje minder of niet en
2. de raad moet het huishoudboekje tegen het licht houden. Dat moet minder want er is minder te besteden.''

Volgens Van Beek en Nederveen kan de gemeenteraad zich bijvoorbeeld afvragen: ,,zijn we te ruimhartig geweest met de subsidiëring? Is het voorzieningenniveau soms te hoog of is het onderhoudsniveau te hoog? We zijn immers een goedkope gemeente en misschien is de verhouding tussen voorzieningen en lastendruk niet meer in evenwicht. Is de onroerendzaakbelasting soms te laag? Allemaal vragen die de raad kan stellen om de zaakjes weer op orde te krijgen. En het is niet zo dat de gemeente Ermelo de lasten zo maar verhoogt. Ermelo heeft een lage lastendruk voor de burger hoog in het vaandel staan en heeft het altijd het eerst bij zich zelf gezocht. Zo is er 1,3 miljoen op de bedrijfsvoering bezuinigd. Gedwongen ontslagen zijn niet aan de orde maar we houden wel de vacatures tegen het licht en vragen ons als gemeente steeds af: kan het minder en efficiënter. Met Meerinzicht, het samenwerkingsverband op gebied van bedrijfsvoering tussen gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, kunnen we de kwaliteit verhogen en de uitvoering goedkoper maken. Daarvan hebben we hoge verwachtingen. Deze voordelen zijn nog niet in de begroting verwerkt. Ook daardoor kan een stukje worden omgebogen in de begroting. Een andere keuze is om de 1 miljoen die is begroot voor nieuw beleid, niet uit te geven. Dan heb je de eerste miljoen al gevonden. Dat zou de eerste keuze kunnen zijn.''

Voorstellen

De raad krijgt straks keuzes in de vorm van voorstellen. Volgens Van Beek en Nederveen wordt het een pittig jaar maar ook een uitdagend jaar. ,,We moeten reëel blijven en ons blijven afvragen: wat voor soort gemeente willen we zijn? Willen we een regiegemeente zijn die taken op afstand laat uitvoeren door anderen en door het particuliere initiatief? Of willen we altijd klaarstaan voor de burger? Je kunt je afvragen of we daarin niet zijn doorgeschoten. De mensen hebben een hoge verwachting van de gemeente, maar kun je dat altijd blijven waarmaken? Een mooi voorbeeld is een lek in de straat. De burger zat zonder water. Dan zou je verwachten dat ze Vitens gaan bellen, maar men belt dan massaal de gemeente! Allemaal zaken waarin we misschien te ver zijn gegaan. Straks kunnen we meer taken laten uitvoeren door Meerinzicht. Ook hebben we al personele taken laten uitvoeren door de ODNV, de omgevingsdienst op de Noord Veluwe. Per 1 januari gaat de brandweer met zijn vrijwilligers van Ermelo over naar de Veiligheidsregio Noord – en Oost Gelderland (VNOG). Er wordt dus al steeds meer samengewerkt wat ook doorwerkt in de vorm van minder kosten.''

Baas

Al met al zijn Nederveen en Van Beek het er over eens: wat er ook is afgesproken in het verleden, de gemeenteraad is de baas. ,,Zij heeft het budgetrecht en mag terugkomen op beslissingen die eerder genomen zijn. Dat zie je ook bij kabinetten. Het ene kabinet draait terug wat een vorige heeft besloten. De raad mag nieuwe keuzes maken en terugkomen op oude zaken, uitgezonderd die waar afspraken over zijn gemaakt en wettelijke taken die bepaald zijn. Natuurlijk moet Ermelo hierin wel een betrouwbare gemeente zijn. Telkens zal de raad moeten afwegen: wat zijn de maatschappelijke gevolgen voor de burger. Wat is het effect van een voorziening? Door wie en hoe vaak wordt ervan gebruikt gemaakt? Ook in de zorg zie je die versnippering, die moeten we tegengaan door het bundelen van krachten door bijvoorbeeld een gezinsregisseur. Kijk hoeveel overlap er is. Dat zorgt ook voor verspilling van geld. Het Rijk gaat taken overhevelen naar de gemeente, maar de gemeente krijgt minder geld omdat het Rijk ook het vertrouwen heeft in de gemeenten dat zij het waarschijnlijk goedkoper en beter kunnen doen. Het is ook een uitdaging om deze extra taken binnen het geld wat we er voor krijgen te doen. Wij moeten er van uitgaan dat dit gaat lukken, maar eenvoudig zal dat niet zijn.''