‘Geloofsijver – H.W. Witteveen (1815-1884) en zijn zendingsgemeente in Ermelo’

ERMELO – Vrijdag 27 november verschijnt er weer een boek over dominee H.W. Witteveen: ‘Geloofsijver – H.W. Witteveen (1815-1884) en zijn zendingsgemeente in Ermelo’. Het boek is geschreven door Ermeloër Leo Duifhuizen. Er zijn meerdere boeken over Witteveen en de Zendingskerk geschreven, maar hier gaat het ook over zijn familie, vrienden, zendelingen en evangelisten, maar ook leden van de Zendingsgemeente en bewoners van het door hem gestichte Huis van Barmhartigheid.

Wellicht het eerste boek wat over dominee Hermanus Willem Witteveen werd gepubliceerd is het boek ‘Leven en arbeid van Hermanus Willem Witteveen’ uit 1891 door J.H. Gunning J.Hz. Echter, een van de belangrijkste uitgave is ongetwijfeld de biografie over Witteveen in ‘Hermanus Willem Witteveen en zijn Zendingsgemeente te Ermelo’ wat in 1984 werd geschreven door dominee A. de Groot. Daarnaast schreef Luuk Buddingh in 2023 de ‘Geschiedenis van de Zendingskerk’ waarin ook veel terug te vinden is over Witteveen. Maar ook het boek ‘Reijer de Boer en zijn beide Johanna's’ wat Tjeerd Oenema schreef in 2019 gaat over de Zendingskerk en dominee Witteveen. Immers De Boer werd uitgezonden vanuit de Ermelose Zendingskerk. Ook het in 2011 uitgekomen boek ‘Vrije geest en pionier op het protestants-christelijk erf’ van Rolf van der Woude beschrijft Witteveen en daarnaast zijn bijzondere plaats in de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme. Maar dan is er blijkbaar toch stof genoeg voor een nieuw boek. Dat bewijst de vanaf 2012 gepensioneerde directeur van Christelijk College Groevenbeek in Ermelo, Leo Duifhuizen met het boek Geloofsijver. Hij deed uitgebreid onderzoek naar dominee Witteveen en de door hem gestichte Zendingsgemeente in Ermelo.

Bijzonder

Het verhaal van Witteveen en zijn zendingsgemeente is blijkbaar zo bijzonder dat auteur Leo Duifhuizen (1954) er een kloek boek over heeft geschreven. Duifhuizen studeerde Geschiedenis aan de Universiteit Leiden en rondde in deeltijd bovendien de studie Theologie aan de Universiteit Utrecht af. Omdat hij als docent geschiedenis en godsdienst – later ook als conrector en directeur – verbonden was aan het Christelijk College Groevenbeek in Ermelo. Door zijn verblijf in Ermelo leerde hij die plaats goed kennen. En na zijn pensionering kreeg hij tijd om zich op het onderzoek naar dominee Witteveen te storten. ,,Ik probeer in mijn boek een eerlijk beeld te geven van Witteveen en zijn volgelingen en van andere mensen om hem heen. Het gaat dus niet alleen over hun idealen, mooie voornemens, goede daden en successen, maar ook over conflicten, moeilijk gedrag en mislukkingen,’’ vertelt hij. ,,Ik ben niet uitgegaan van bewondering, maar van verwondering.’’ Het boek gaat niet alleen over Witteveen, maar er wordt uitgebreid geschreven over de mensen om hem heen: familie, vrienden, zendelingen en evangelisten, maar ook leden van de Zendingsgemeente en bewoners van het door hem gestichte Huis van Barmhartigheid. Over al deze mensen verzamelde Duifhuizen informatie en verwerkte die gegevens in zijn boek. ,,Voor velen was Witteveen een voorbeeld en een geestelijke leidsman. Dat heeft me gefascineerd, dus heb ik onderzoek gedaan naar wie hij was en wat hij wilde, maar ook naar de mensen om hem heen. Wie waren zij en waar werden ze door gedreven? Hoe functioneerde die zendingsgemeente?’’

H.W. Witteveen

H.W. Witteveen werd in 1846 hervormd predikant in Ermelo. Dat was toen nog een klein, armoedig dorp, omringd door eindeloze heidevelden. Hij begon energiek aan zijn taak, maar na een paar jaar ontstonden er problemen. Witteveen was een gecompliceerde man, die nogal eens stuitte op onbegrip bij anderen. Zijn geloofsijver riep bewondering op, maar ook verzet. In 1859 leidde dat tot een breuk: Witteveen werd door de kerkelijke autoriteiten afgezet en zijn gemeente raakte verdeeld. Met een minderheid vormde hij toen een kleine, maar actieve ‘zendingsgemeente’. In de volgende vijf jaar bouwde deze gemeente een ‘zendingskerk’, een ‘zendingsschool’ en een ‘huis van barmhartigheid’, bedoeld om ‘ellendigen naar lichaam en ziel’ op te vangen. Ook werd hij uitgever van het Ermelo’sch Zendingsblad. Het boek gaat dus niet alleen over Witteveen zelf, maar ook over zijn volgelingen. Toch speelt Witteveen wel zelf de hoofdrol. ,,Zonder hem was er immers geen zendingsgemeente geweest. Bovendien hebben de meeste bronnen direct betrekking op hem. Zonder zijn dagboek, de door hem geschreven notulen van vergaderingen en het door hem geredigeerde zendingsblad was het onmogelijk geweest de geschiedenis van de zendingsgemeente te schrijven,’’ vult Duifhuizen aan.

Overzicht

In de eerste uitgebreide bijlage van het boek worden Witteveens kwekelingen, zendelingen en evangelisten beschreven. Een lijst van 89 personen waaronder de Apeldoornse broers Adrianus, Arend, Jacob en Marinus Mooij, maar ook Frans Lion Cachet (naamgever van de Lion Cachetstraat in Ermelo) en de eerder genoemde Reijer de Boer. In de tweede bijlage worden de vijftig leden van de elfuurgebedsvereniging kort beschreven.  De ledenlijst van deze vereniging bevatte e namen van leerlingen, vrienden en kennissen van Witteveen in binnen- en buitenland. De meeste leden (22) waren evangelist of zendeling. In de derde bijlage volgt een uitgebreide lijst van bewoners van het Huis van Barmhartigheid. Dit is een lijst met 262 namen en gegevens van alle mensen die vanaf de start van het huis van barmhartigheid (HvB) in 1864 tot het overlijden van Witteveen in 1884 korte of langere tijd in het HvB of in een van de dependances van het HvB hebben gewoond. In de vierde  bijlage worden leden van de zendingsgemeente (1860-1884) genoemd en kort beschreven. Dit zijn gemeenteleden die beschreven zijn in huwelijksregister en doopboek, maar ook deelnemers aan het Avondmaal in 1868 en een overzicht van de mensen die begraven zijn op de Zendingskerkhof.

Leesbaar

Het resultaat is een lijvige, maar prettig leesbare biografie over de man die, als grondlegger van de zendingsgemeente in Ermelo, aan de wieg stond van de vrije evangelische gemeenten die we vandaag de dag nog kennen.

‘Geloofsijver – H.W. Witteveen (1815-1884) en zijn zendingsgemeente in Ermelo’ zal vanaf zaterdagochtend 28 november verkrijgbaar zijn bij de (internet)boekhandels, De verkoopprijs is € 29,50 en het ISBN is 9789083699455. Het boek bevat veertien hoofstukken, vijf bijlages en ruim 620 pagina’s. Geloofsijver wordt uitgegeven door uitgeverij Nabij Producties uit Nijkerk.